Ông Lý Quý Trung, Giám đốc công ty Phở 24, cho rằng, tại Việt Nam có rất nhiều thương hiệu có thể thực hiện franchise như chuỗi siêu thị Co.op Mart, siêu thị nội thất Nhà Xinh, thời trang An Phước, bệnh viện Hoàn Mỹ... Trước đây vì nhiều lý do như năng lực quản lý yếu, quy trình sản xuất chưa hoàn thiện nên doanh nghiệp trong nước thờ ơ với kiểu kinh doanh nhiều lợi thế này.

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, một số thương hiệu đã hoàn chỉnh quy trình sản xuất, năng lực quản lý nâng cao nên việc thực hiện franchise khá thành công. Ông Đặng Lê Nguyên Vũ, Giám đốc nhãn hàng cà phê Trung Nguyên (thương hiệu franchise sớm nhất tại Việt Nam) cho biết, đây là thời điểm thuận lợi để doanh nghiệp nội địa triển khai mô hình franchise.

Phở 24 là một trong những thương hiệu tiên phong thực hiện franchise ra nước ngoài. Hiện thương hiệu này đã có 10 cửa hàng ở các nước Singapore, Thái Lan, Nhật, Malaysia…Theo ông Trung, thương hiệu này chắc chắn sẽ có mặt trên khắp các thành phố trong nước đồng thời sẽ đẩy mạnh franchise ra nước ngoài. Đại diện hãng thời trang Foci, thương hiệu đã nhượng quyền thành công với cả trăm cửa hàng trên toàn quốc, cho biết, đây là thời điểm doanh nghiệp nên chớp thời cơ để tìm kiếm, lựa chọn một sản phẩm hay dịch vụ tốt nhằm xây dựng thương hiệu nhượng quyền và để nhận nhượng quyền từ các thương hiệu nổi tiếng thế giới.

Đại diện Tổng Công ty thương mại Sài Gòn (Satra) cho biết, tập đoàn này đang có nhiều tiềm năng để franchise các thương hiệu có tiếng như Vissan, Agrex. Tuy nhiên mỗi thương hiệu lại có ưu và nhược điểm riêng cần phải xây dựng một mô hình chuẩn và đăng ký sở hữu trí tuệ trước khi nhượng quyền... Công ty kỹ nghệ súc sản Sài Gòn (Vissan) có một hệ thống cửa hàng phân phối và bán lẻ trên cả nước nên rất thích hợp để nhượng quyền thương mại. Tuy nhiên phần lớn cửa hàng Vissan còn sơ sài, cần phải nâng cấp và hoạt động theo một mô hình chuẩn. Đây là nhược điểm khiến Vissan chưa thể franchise ngay được mà cần một nhà tư vấn nhượng quyền chuyên nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chú ý đến phương thức franchise. Ảnh: Đức Long.

Nên ký hợp đồng franchise

Thị trường franchise ở Việt Nam nhiều tiềm năng. Tuy nhiên theo ông Trung, không phải ngành nghề nào cũng có thể nhượng quyền. Chỉ những sản phẩm dịch vụ có tính phổ biến rộng rãi, được nhiều người quan tâm mới có thể franchise. Kinh doanh nhượng quyền thực chất là kinh doanh sự chuẩn hóa và sự chuyên nghiệp hóa. Chuẩn hóa về chất lượng sản phẩm dịch vụ, chuẩn hóa về thương hiệu, chuyên nghiệp hóa về quy trình quản lý và quy trình phục vụ…

Để đạt được hiệu quả tốt nhất khi franchise, các doanh nghiệp phải xem xét kỹ những sản phẩm và dịch vụ nào có thể chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa được. Ngoài ra, khả năng giám sát đối với bên nhận quyền cũng phải được đảm bảo, nhất là những điều kiện và những ràng buộc khi chấp nhận nhượng quyền.

Bà Nguyễn Thị Hương, Luật sư điều hành Công ty Luật TNHH V.N.I.P (TP HCM) cho rằng, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam đã lách luật bằng cách đăng ký hợp đồng hợp tác đầu tư thay vì ký kết hợp đồng franchise. Khi “lách” luật, doanh nghiệp chỉ chịu một lần thuế thu nhập 10% mà không phải nộp 10% thuế giá trị gia tăng. 

Hiện khoảng 80% doanh nghiệp nước ngoài vào thị trường Việt Nam bằng hình thức hợp tác đầu tư thay vì ký kết hợp đồng franchise. Theo ông Ngô Dương Hoàng Thao, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhượng quyền thương hiệu Việt Nam, hai hình thức trên không sai luật, chỉ là doanh nghiệp lựa chọn hình thức đầu tư có lợi nhất mà hai bên thỏa thuận.

“Tuy nhiên, để tránh vấn đề tranh chấp, gian lận, doanh nghiệp khi thực hiện franchise hoặc nhận nhượng quyền cần đăng ký rõ với Nhà nước bằng hợp đồng franchise để được bảo vệ. Trong trường hợp doanh nghiệp tin tưởng vào đối tác cũng có thể ký kết hợp đồng hợp tác đầu tư, khi có đủ điều kiện thì chuyển đổi sang hình thức franchise. Dưới góc độ sở hữu trí tuệ, tôi cho rằng các DN có thể kinh doanh theo hình thức hợp tác đầu tư”, bà Hương nói.

Nhiều chuyên gia cho biết, để có thành công đó, các doanh nghiệp nhượng quyền trong nước cần có những quy chuẩn nhượng quyền rõ ràng về quyền lợi và trách nhiệm với bên nhận quyền. Nếu bên nhận quyền vi phạm những điều kiện ràng buộc khi triển khai kinh doanh, như chất lượng sản phẩm, dịch vụ, giá cả… thì bên nhượng có thể chấm dứt hợp đồng, không cho sử dụng thương hiệu cũng như mô hình kinh doanh của mình.

Theo luật sư Fred Burke, Công ty Baker & McKenzie, hiện vẫn chưa có hợp đồng mẫu nào cho loại hình franchise mà chỉ dựa vào những thỏa thuận hợp tác của hai bên. Do không có một hợp đồng chuẩn nào, nên các doanh nghiệp khi ký kết franchise phải đăng ký hợp đồng tại các cơ quan Nhà nước để được bảo vệ và được đảm bảo rằng hợp đồng có giá trị pháp lý cao hơn, mà cụ thể là đăng ký tại Bộ Công thương.