Thưa ông, năm 2008, chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu của Việt Nam đã đứng ở vị trí thứ 1. Vì sao sự “hấp dẫn” của TTBL VN liên tục tăng?
 

- Trước hết, Việt Nam có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và ổn định trong thời gian dài và đã trở thành nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh thứ hai thế giới. Do đó, chi dùng cho mua sắm của người dân đương nhiên tăng, trong năm 2007, người Việt đã chi gần 45 tỷ USD cho mua sắm và dự kiến đến năm 2012, con số này sẽ đạt khoảng 50 tỷ USD và sẽ còn tăng. Dù hiện nay, đa phần người Việt Nam mua hàng hóa tại các chợ (chiếm khoảng 40%) mua từ người sản xuất (khoảng 6%) và qua các cửa hàng bán lẻ độc lập (khoảng 44%). Song, họ đang dần chuyển sang các hình thức thương mại hiện đại như siêu thị, cửa hàng tự chọn. Cùng với đó, dự báo: Mức tiêu dùng của người dân Việt Nam sẽ tiếp tục tăng khoảng trên dưới 20%/năm trong thời gian tới. Ngoài ra, Việt Nam có 50 - 60% dân số ở độ tuổi dưới 35 tuổi với những cơ hội nâng cao thu nhập là rất lớn do chính sách kinh tế trong nước và tác động của hội nhập quốc tế. Đặc biệt, những người trẻ tuổi thường hay thay đổi thói quen mua sắm và sở thích tiêu dùng. Đây chính là yếu tố quan trọng để TTBL ngày càng được kích thích phát triển đa dạng. Không chỉ vậy, hiện Việt Nam có trên 60% dân số sống ở vùng nông thôn với sức mua còn hạn chế.

 Nhưng, những chính sách phát triển công nghiệp, tốc độ đô thị hóa nhanh, đặc biệt là chính sách “tam nông” đang được Việt Nam nỗ lực thực hiện, thì trong thời gian tới, đối tượng này sẽ dần trở thành nhân tố “bùng nổ” của TTBL. Và theo nguyên lý, mỗi thị trường có một giai đoạn nhất định được xem là cơ hội tốt để tham gia, thường diễn ra từ 5 đến 10 năm. Việt Nam đang được các nhà đầu tư nước ngoài xem như một "tiểu Ấn Độ" (little India) của 5 năm về trước, còn Trung Quốc, trước kia được coi là cơ hội vàng cho các tập đoàn bán lẻ, thì nay đang trong giai đoạn thoái trào. Do đó, các tập đoàn bán lẻ sẽ tập trung chuyển hướng vào thị trường Ấn Độ và Việt Nam - đang trong giai đoạn cực thịnh.

Trong khi những đánh giá ở cả thực trạng và tương lai về TTBL VN đều hết sức khả quan, nhìn ở góc độ tăng trưởng, thì hệ thống bán lẻ trong nước lại không được đánh giá cao, thưa ông?

- Đây là vấn đề không mới song vẫn còn nguyên tính thời sự. Thực tế cho thấy, hầu hết cửa hàng truyền thống - hệ thống bán lẻ nói chung - của Việt Nam vẫn ở trong tình trạng chung là có diện tích nhỏ, trang thiết bị thô sơ và chủ yếu sử dụng lao động phổ thông. Ngay cả doanh nghiệp thương mại trong nước phần lớn cũng là DN có quy mô nhỏ và vừa với những hạn chế về vốn, phương thức kinh doanh, trình độ quản lý, công nghệ… Đặc biệt, hiệu quả trong việc hợp tác giữa các DNBL trong nước thường không cao, dẫn đến chất lượng phục vụ thấp, hiệu quả hoạt động hạn chế. Minh chứng rõ nét nhất cho sự lúng túng của các nhà bán lẻ Việt Nam có thể thấy qua vụ ngập lụt vừa qua tại Hà Nội. Trong cảnh lụt lội, dân tình khốn khổ vì thiếu lương thực, nhất là rau xanh thì các DNBL trong nước lại không đủ hàng cung ứng. Và đó cũng là một điểm mà các DNBL nước ngoài sẽ xem như cơ hội lớn khi họ đầu tư vào Việt Nam.

Hơn nữa, kết quả điều tra của Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (Vinastas) mới đây cho thấy, hơn 70% người tiêu dùng Việt Nam chưa hài lòng về dịch vụ hậu mãi và hầu hết người tiêu dùng không hài lòng với thái độ của người bán hàng. Thậm chí, khách hàng phản ánh nhiều DN kinh doanh hàng nhập lậu, không rõ nguồn gốc nên không thể thực hiện nghĩa vụ bảo hành một cách đầy đủ.

Có thể nói, trong khi TTBL của Việt Nam đang ngày càng trở nên hấp dẫn đối với các DNBL nước ngoài, ngoài những yếu tố khách quan thì những hạn chế của hệ thống bán lẻ trong nước chính là “lực hút”.

Hiện một số tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới với tiềm lực về tài chính và phương pháp quản lý hiện đại, đã đến Việt Nam. Trước thực tế đó, các DNBL VN đã làm được gì để cạnh tranh?r>
- Đúng là họ hơn chúng ta ở nhiều khía cạnh, song không có nghĩa là chúng ta đành “bó tay” chịu “thua cuộc”. Đã có những DNBL trong nước nhanh chóng chuyển đổi, hay nói cách khác là “làm một cuộc lột xác” để cạnh tranh. Điển hình như Saigon Co.op với quyết định khai trương cùng một lúc 12 cửa hàng Co.opMart hiện đại ngay từ năm 2006 và phấn đấu để đạt con số 50 vào năm 2010; Công ty G7Mart cũng là đơn vị “khuấy động” thị trường bán lẻ trong nước bằng việc cho khai trương hàng loạt các cửa hàng G7Mart với tổng giá trị của dự án lên tới 395 triệu USD. G7Mart còn cung cấp các dịch vụ tiện ích lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam như “thẻ tiện lợi”, “dịch vụ thanh toán tiện lợi” dành cho các khách hàng không có thời gian, và dịch vụ “bán hàng qua catalogue”… Rồi đến “cú đột phá” của Siêu thị điện máy Best Carings với những chính sách hậu mãi và một phương thức phục vụ đẳng cấp quốc tế gây ấn tượng mạnh trong giới kinh doanh bán lẻ và chiếm được cảm tình của đông đảo khách hàng nội địa. Ngoài ra, trước sự “ra quân” hùng hậu của các nhà phân phối thì các “đại gia” trong lĩnh vực sản xuất cũng nhanh chóng triển khai hệ thống các cửa hàng tiêu thụ sản phẩm cho riêng mình. Nhiều “ông lớn” trong các lĩnh vực may mặc, chế biến thủy, hải sản, như: Việt Tiến, May Nhà Bè, May Phương Đông, Công ty Chế biến thủy hải sản APT, Agifish, Bánh Kinh Đô,… cũng đã “hướng nội” bằng cách mở các cửa hàng giới thiệu sản phẩm.

Đặc biệt, trước sức ép mở cửa, các DN trong nước cũng đã liên kết nhau lại nhằm nâng cao thế và lực. Đi tiên phong trong chiến lược này là bốn nhà phân phối hàng đầu Việt Nam: Tổng công ty thương mại Sài Gòn, Tổng công ty thương mại Hà Nội, Liên hiệp HTX thương mại TP. Hồ Chí Minh và Công ty TNHH Phú Thái đã góp vốn thành lập Công ty cổ phần đầu tư và phát triển hệ thống phân phối (VDA) với mục tiêu trở thành tập đoàn hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực phân phối và logistics. Và, để đối phó với những “người khổng lồ” trong lĩnh vực bán lẻ, 130 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối, bán lẻ của Việt Nam đã “bắt tay” thành lập Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) với mong muốn hình thành mối liên kết, tiếp thêm sức mạnh cho các DNBL trong nước khi thị trường dịch vụ phân phối hoàn toàn mở cửa.

“Bài toán nào đặt ra cho các DN và hơn 2 triệu lao động trong hệ thống phân phối nội địa?” đã được đặt ra từ khá lâu và cũng có nhiều phương án trả lời. Nhưng, khi thị trường Việt Nam đang trong “tầm tay” của các “đại gia” bán lẻ ngoại thì câu trả lời sẽ như thế nào, thưa ông?

- Ngay trong năm 2008 này, đã có khá nhiều dự án của các tập đoàn phân phối trên thế giới hướng đến Việt Nam hoặc đang tích cực hoàn thiện các điều kiện để có mặt ở Việt Nam trong thời gian sớm nhất. Lúc này, mối lo mất thị phần phân phối hàng hoá nội địa không phải là điều khó hiểu. Tuy nhiên, khả năng các DN bán lẻ của Việt Nam sẽ “thua trận” ngay trong thời gian đầu là không thể sảy ra, vì: TTBL VN với quy mô 20 tỷ USD và thu nhập đầu người dưới 1.000USD/năm chưa đủ hấp dẫn để các DNBL nước ngoài ồ ạt đầu tư chiếm lĩnh; quy mô thị trường nhỏ, thời gian thu hồi vốn chậm sẽ là lực cản các đại gia bán lẻ ngoại, và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu sẽ làm cho sức mua còn giảm trong thời gian tới, kể cả ở VN. Hơn nữa, các DN nước ngoài cũng cần phải có một vài năm để hoàn thiện hạ tầng, nghiên cứu thị trường, tìm hiểu đối thủ… trước khi có thể thực sự chứng tỏ ưu thế. Nhưng sau 3-5 năm thì không thể nói trước điều gì.

Trong thời điểm này, tôi cho rằng, giải pháp hàng đầu là Nhà nước cần tổ chức và tăng cường quản lý đối với hệ thống bán lẻ, nhất là các DN sản xuất, kinh doanh lớn và phân phối lớn. Cần phát huy vai trò chủ lực của DNNN, sớm hình thành mạng lưới phân phối hợp lý, thông suốt trên phạm vi cả nước, từng bước chiếm lĩnh địa bàn trọng yếu, không để xảy ra cơn sốt những mặt hàng chiến lược phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế, chính sách để các DN quốc doanh và dân doanh cùng tham gia cạnh tranh cung ứng để hàng hóa đến người tiêu dùng với mức giá hợp lý nhất. Nhà nước cũng cần tạo cơ chế để các DNBL trong nước có đất đai, có vốn để mở rộng chuỗi bán lẻ theo quy hoạch. Quan tâm phát triển TTBL ở nông thôn và miền núi, trong đó chú trọng phát triển mô hình HTX dịch vụ tổng hợp ở nông thôn, HTX quản lý chợ và kinh doanh chợ.

Ðối với các DN bán lẻ, để đứng vững trong thời gian tới thì việc hợp tác, liên kết với nhau và với cả “đối thủ” là hết sức quan trọng và phải được coi là yêu cầu tự thân trong quá trình phát triển. Hãy tìm cơ hội bắt tay, liên kết với các DNBL nước ngoài bằng nhiều cách thay vì “dị ứng” với họ. Quá trình này sẽ giúp giảm chi phí, tạo kênh phân phối và nguồn hàng ổn định. Đồng thời, cần quan tâm đến xây dựng tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa và dịch vụ bán hàng, phương thức kinh doanh tiên tiến, phong cách bán hàng văn minh. Mối liên kết giữa Nhà sản xuất - nhà phân phối, và giữa các nhà phân phối với nhau cũng cần được quan tâm đúng mức để đảm bảo chủ động nguồn hàng và hạn chế sự tản mạn, tự phát, thiếu ổn định. Đặc biệt, xu hướng cạnh tranh mới đang hình thành trên TTBL Việt Nam là cạnh tranh về dịch vụ. Hơn lúc nào hết, vấn đề dịch vụ trở nên rất quan trọng trong việc thu hút, giữ chân khách hàng. Các chiêu thức khuyến mãi, giảm giá ồ ạt với các mặt hàng kém chất lượng đã không còn hiệu quả trong thời toàn cầu hóa hiện nay.

Ở thời điểm hiện tại, các DNBL VN cần hết sức thận trọng khi cho rằng mình vẫn còn có lợi thế sân nhà. Vì đây hoàn toàn không phải là một “trận túc cầu” mà hy vọng giành chiến thắng bằng sự cổ động, nhất là khi “đội bạn” hơn hẳn ta về “phong độ và đẳng cấp” trong khi “cổ động viên nhà” lại rất “sính ngoại”. Nhưng dẫu sao, các DNBL VN cũng nên hết sức bình tĩnh, hãy ngồi lại, hãy tự tạo ra một “khoảng lặng” – khoảng lặng hội nhập - để suy ngẫm về những gì đã, đang và sẽ làm.
 

Trân trọng cảm ơn ông!